Due diligence onderzoek bij bedrijfsovername: alles wat u moet weten

U heeft een onderneming op het oog om te kopen óf wilt uw eigen onderneming verkoopklaar maken. Een essentieel onderdeel van een aan- of verkooptraject is het due diligence onderzoek. Tijdens dit boekenonderzoek worden alle belangrijke onderdelen van een onderneming uitvoerig geanalyseerd zodat u als koper precies weet wat u koopt, welke potentiële risico’s de transactie met zich meebrengt en hoe u deze kunt beheersen. Maar wat wordt er precies onderzocht tijdens een due diligence onderzoek, waarom is het belangrijk en is een due diligence onderzoek eigenlijk verplicht? En wat kunt u met de uitkomsten van dit onderzoek doen? In dit artikel zetten we alles rondom het due diligence onderzoek voor u op een rij.

Wat is een due diligence onderzoek?

Een due diligence onderzoek is een uitvoerige analyse van een onderneming, ook wel een diepgaand ‘boekenonderzoek’ genoemd. Het onderzoek is onderdeel van de aankoop van een onderneming. Indien u als koper voornemens bent een onderneming aan te kopen, wilt u enerzijds alles weten over de onderneming en anderzijds wilt u potentiële risico’s van de transactie in kaart laten brengen. U wilt precies weten wat u koopt en niet voor verrassingen komen te staan na overname.

Is een due diligence onderzoek wettelijk verplicht?

Of een due diligence onderzoek verplicht is, is een grijs gebied. Het staat niet letterlijk in de wet dat u verplicht bent om een due diligence onderzoek uit te voeren voordat u een onderneming koopt. Echter, de koper heeft te maken met een onderzoeksplicht en de verkoper van de onderneming met een informatieplicht. Uit jurisprudentie blijkt dat met een due diligence onderzoek zowel de koper als de verkoper stevig(er) in de schoenen staat als er na de transactie geschillen ontstaan, bijvoorbeeld over de aansprakelijkheid van garanties.

• Onderzoeksplicht: U hebt als koper een plicht om te onderzoeken wat u koopt, waardoor u een gedegen onderzoek uit laat voeren. Zonder dit onderzoek staat u bij eventuele geschillen na de transactie minder sterk in uw schoenen. Indien u als koper voldoende onderzoek heeft gedaan, kunt u de verkoper later makkelijker aansprakelijk stellen als informatie onjuist blijkt.
• Informatieplicht: De verkoper van een onderneming heef tegenover de koper een informatieplicht. U bent als verkoper verplicht om alle belangrijke informatie die relevant is voor de transactie te delen met de koper. Cruciale informatie mag niet worden achtergehouden of onjuist worden verstrekt. Een goede vuistregel is om te bedenken welke informatie u zelf graag zou willen weten als u in de schoenen van de koper stond.

Wat is het doel van een due diligence onderzoek?

Met een due diligence onderzoek bent u als koper volledig op de hoogte van alle ins en outs van de onderneming, inclusief de bijbehorende risico’s en hoe deze beheerst kunnen worden. In het algemeen neemt de potentiële koper het initiatief om dit onderzoek uit te voeren, aangezien hij meer te weten wil komen over de onderneming.

De meest voorkomende doelen van het due diligence onderzoek zijn:

• Verificatie: In eerste instantie wordt een due diligence onderzoek uitgevoerd om simpelweg meer te weten te komen over de onderneming die wordt aangekocht. Het is een middel om de gegevens en gepresenteerde informatie die eerder in het traject zijn ontvangen te controleren. Een belangrijk onderdeel hiervan zijn de financiële prestaties. Wat is de financiële gezondheid en stabiliteit van de onderneming? Zijn de normalisaties – het corrigeren van het effect van kosten en opbrengsten die de nettowinst onnodig beïnvloeden – in de gepresenteerde informatie wel redelijk? Zijn er risico’s of bijzonderheden waardoor de eerdere bieding heroverwogen moet worden? Andere belangrijke onderwerpen om te onderzoeken zijn de markt- en concurrentiepositie en de afhankelijkheid van klanten en leveranciers. Maar ook de groei- en ontwikkelingsmogelijkheden, zoals mogelijke strategische en synergie-voordelen na overname.
• Risico-identificatie: Daarnaast is het belangrijk om tijdens het due diligence onderzoek potentiële risico’s van de transactie in kaart te brengen. Op deze manier voorkomt u negatieve verrassingen; de zogenaamde ‘lijken in de kast’. Denk aan fiscale naheffingen, onvoldoende werkkapitaal, onvoorziene schulden of contractuele verplichtingen. Ook het niet (correct) naleven van wet- en regelgeving en eventuele juridische geschillen met klanten, leveranciers en/of personeel vallen hieronder. Op deze manier kan de koper weloverwogen beslissingen nemen en potentiële valkuilen vermijden.
• Risicobeheersing: Wat gebeurt er als uit het due diligence onderzoek risico’s naar voren komen? Afhankelijk van de gemaakte afspraken worden deze risico’s meegenomen in de verdere contractonderhandelingen. Een koper verlangt doorgaans garanties en vrijwaringen om zichzelf tegen mogelijke schade te beschermen. Daarentegen wil de verkoper zijn aansprakelijkheid na overname zo veel mogelijk beperken. Naast eventuele garanties en/of vrijwaringen kan naar aanleiding van het due diligence onderzoek ook de koopprijs worden aangepast als partijen dit vooraf uitdrukkelijk hebben afgesproken. De definitieve uitkomst van de onderhandelingen wordt uiteindelijk vastgelegd in de koopovereenkomst.

Een due diligence onderzoek heeft dus een enorme toegevoegde waarde. De onderneming wordt volledig geanalyseerd, risico’s worden in kaart gebracht en in overleg tussen partijen beperkt.

Wat is een vendor due diligence onderzoek?

Het is ook mogelijk dat een verkoper zelf een due diligence onderzoek laat uitvoeren. Dit maakt dan onderdeel uit van het verkoopklaar maken van de eigen onderneming en wordt het vendor due diligence onderzoek genoemd. Dit doe je in de fase dat er nog geen koper in beeld is, dus vóórdat de onderneming te koop wordt gezet.

Komt de verkoper dankzij het vendor due diligence onderzoek achter dat bepaalde onderdelen niet in orde zijn, dan kan dit nog worden aangepast voordat de verkoop start. U kunt als het ware uw onderneming “verkoopklaar maken”. Denk bijvoorbeeld aan het opschonen van financiële administratie, de afhankelijkheid van u als eigenaar verminderen en het in orde brengen van contracten en juridische zaken. Het aanpakken van dit soort zaken kan zorgen voor een grotere kans dat de deal doorgaat en mogelijk een hogere verkoopprijs. De onderneming is dan namelijk goed georganiseerd en er zijn duidelijke cijfers.

Komt er later een koper die ook een due diligence onderzoek wil uitvoeren? Dan staat alles al klaar, wat het proces aanzienlijk versnelt.

Welke aspecten worden er onderzocht tijdens een due diligence onderzoek?

De omvang van het due diligence onderzoek is per situatie verschillend. Dit hangt onder meer af van het type onderneming, het financieel belang en de risico’s in een transactie. Bij een due diligence onderzoek wordt de onderneming zorgvuldig geanalyseerd op verschillende onderdelen.

• Financieel: onderzoek naar de financiële gezondheid en stabiliteit van de onderneming waaronder de jaarcijfers (balansposities en resultaten) inclusief cash-, debt- en nettowerkkapitaalposities en financiële subadministratie.
• Fiscaal: onderzoek naar de belastingpositie voor de vennootschapsbelasting, omzetbelasting en loonbelasting waaronder de beoordeling van belastingaangiften, fiscale risico's en structuur.
• Personeel: het beoordelen van de personeelsadministratie en -dossiers zoals bijvoorbeeld arbeidsovereenkomsten, afspraken met ingeschakelde ZZP’ers, loonstroken, pensioenregelingen, in- en uitdiensttreding en ziekte/verlof.
• Juridisch: onderzoek naar de juridische aangelegenheden van de onderneming, waaronder externe overeenkomsten (zoals met klanten en leveranciers), interne overeenkomsten (bijvoorbeeld lenings- en managementovereenkomsten), verzekeringen, onroerende zaken, IE-rechten, software en AVG.

Aan de hand van de inschatting van de mogelijke risico’s kan het onderzoek verder worden uitgebreid met commerciële, operationele, strategische, technologische en milieu-gerelateerde aspecten.

Wat zijn de stappen van een due diligence onderzoek?

Elk due diligence onderzoek is maatwerk. Hieronder een kort stappenplan:

1. Oriëntatie: In de oriëntatiefase wordt bepaald op welke gebieden onderzoek nodig is. In overleg met de koper worden de onderzoeksdoelen geformuleerd en de relevante onderzoeksgebieden geselecteerd, die weer worden vastgelegd in een due diligence checklist.
2. Checklist: Vervolgens wordt deze due diligence checklist gedeeld met (de adviseurs van) de verkoper. Op basis hiervan verzamelen zij alle benodigde informatie en leveren de documentatie conform de checklist aan in een virtuele dataroom.
3. Onderzoek: Diverse specialisten die bij het due diligence onderzoek zijn betrokken, analyseren de aangeleverde stukken zorgvuldig. De bevindingen, risico’s en aanbevelingen worden vastgelegd in een uitgebreide due diligence rapportage.
4. Rapport: De rapportage wordt gedeeld met de koper en bevat de bevindingen van het onderzoek gespecificeerd per onderzoeksgebied. Daarnaast biedt het rapport inzicht in risico’s, maar ook adviezen om deze risico’s af te dekken en aanbevelingen hoe hiermee om te gaan na overname.

Wanneer vindt een due diligence onderzoek plaats?

Het due diligence onderzoek vindt plaats nadat de eerste onderhandelingsresultaten tussen koper en verkoper zijn vastgelegd in een intentieovereenkomst. Het due diligence onderzoek start nadat de intentieovereenkomst is getekend.

Hoe lang duurt een due diligence onderzoek?

De duur van een due diligence onderzoek is bij elke transactie anders en is onder meer afhankelijk van de diepgang, complexiteit en grootte van het onderzoek, evenals de beschikbaarheid van de gevraagde documenten. Een due diligence onderzoek duurt gemiddeld zes tot acht weken. De eerste weken staan in het teken van het aanleveren van alle gevraagde stukken door de verkopende partij. De weken daarna staan in het teken van de start van het onderzoek, het stellen van vragen, het opvragen van aanvullende informatie, het bespreken van tussentijdse bevindingen, de verdere doorgang van het onderzoek en uiteindelijk het opstellen en delen van de rapportage.

Welke gevolgen kan de uitkomst van een due diligence onderzoek hebben?

Een due diligence onderzoek wordt niet voor niks vóór de transactie uitgevoerd. Ilse van Iwaarden (Senior Adviseur bij Groenewegen & Lukaart) geeft praktijkvoorbeelden over welke gevolgen de uitkomst van het onderzoek met zich mee kan brengen: “In het ergste geval gaat een transactie niet door, maar dat is zeldzaam. Meestal gebruikt de koper de uitkomsten om risico’s af te dekken in de koopovereenkomst, bijvoorbeeld door het opnemen van vrijwaringen. Ook geven we adviezen aan de koper, bijvoorbeeld het bijwerken van verouderde arbeidsovereenkomsten. Bovendien kan het onderzoek invloed hebben op de koopprijs, bijvoorbeeld als historische cijfers, normalisaties of andere onderdelen van de koopprijs, zoals cash, debt en nettowerkkapitaalcorrecties, anders blijken dan aanvankelijk werd gepresenteerd. Des te meer is het erg belangrijk dat er gedegen due diligence onderzoek wordt uitgevoerd.”

Welke misverstanden hebben ondernemers over het due diligence onderzoek?

Volgens Ilse van Iwaarden weten sommige ondernemers niet wat ze moeten verwachten van  een due diligence onderzoek: “Sommige ondernemers zijn onwetend over de inhoud en toegevoegde waarde van het onderzoek. Wanneer wij de uitkomsten en risico’s van het onderzoek presenteren, wordt het concreet welke meerwaarde het onderzoek heeft gehad. De ondernemer is namelijk volledig op de hoogte van de risico’s van de onderneming en hoe deze te beheersen. Dit ondervinden zij dan als erg waardevol.”

Een due diligence onderzoek is een grondig en tijdrovend proces, waarbij alle aspecten van de onderneming zorgvuldig worden bekeken. Het doel is om risico’s te identificeren en de koper volledig inzicht te geven, wat een gedegen voorbereiding en professionele aanpak vereist.

Wat zijn praktijkvoorbeelden van risico’s die je als koper loopt als je het onderzoek niet uitvoert?

Het niet uitvoeren van een due diligence onderzoek kan grote financiële en juridische gevolgen hebben. Ilse van Iwaarden kan vanuit haar ervaring vertellen dat kopers bijvoorbeeld een financieel risico kunnen lopen wanneer na de overname blijkt dat de onderneming minder financieel gezond of een minder sterk groeipotentieel heeft dan eerder gedacht. Er kunnen bijvoorbeeld schulden, verborgen kosten of ongunstige vooruitzichten aan het licht komen.  Zonder voorafgaand onderzoek kun je daar niet van op de hoogte zijn. Ook op juridisch gebied kunnen onaangename verrassingen ontstaan. Denk aan  lopende rechtszaken, ongunstige contracten met klanten of leveranciers of andere contractuele problemen. Een zorgvuldig due diligence onderzoek brengt dit soort risico’s vooraf in kaart, zodat ze kunnen worden afgedekt in de overeenkomst of worden meegenomen in de prijsonderhandeling.

Wanneer is een due diligence onderzoek geslaagd?

Een due diligence onderzoek is succesvol wanneer alle relevante onderdelen grondig zijn onderzocht én er concrete inzichten en adviezen uit voortkomen. Volgens Ilse van Iwaarden zit de belangrijkste waarde van het onderzoek in het blootleggen van belangrijke aandachtspunten die anders onder de radar waren gebleven. “In mijn ogen is een onderzoek geslaagd als er, naast het doorlopen van de onderdelen, ook daadwerkelijk belangrijke zaken aan het licht zijn gekomen waarover we de ondernemer kunnen adviseren en als we risico’s kunnen benoemen die de ondernemer zelf niet had kunnen voorzien. Wanneer deze risico’s dan zijn afgedekt in de koopovereenkomst of een koopprijscorrectie heeft plaatsgevonden, geeft dit een voldaan gevoel.”

De voordelen van een due diligence onderzoek van Groenewegen & Lukaart

Bij Groenewegen & Lukaart kunnen we het volledige due diligence onderzoek voor u uitvoeren. We hebben alle specialisten onder één dak en beschikken hiermee over diepgaande expertise op financieel, fiscaal, juridisch en arbeidsrechtelijk gebied. Wij begeleiden niet alleen het onderzoek, maar ondersteunen ook bij de rapportage en contractonderhandelingen. Elk traject is maatwerk: samen stellen we een helder en doelgericht plan op, volledig afgestemd op uw wensen. Vervolgens ontzorgen wij u van A tot Z en houden u continu scherp en geïnformeerd. We werken betrouwbaar, transparant en betrokken.

Het due diligence onderzoek is onze expertise en uw succes. Meer weten? Lees meer over onze due diligence dienstverlening of neem vrijblijvend contact met ons op. Onze adviseurs staan voor u klaar.